Snelle afkoeling

Afgelopen zondag koelde het na zonsondergang in een groot deel van het land sterk af. Een gebied met brede opklaringen breidde zich vanuit het noorden uit tot over het midden en zuiden. De wind nam tijdelijk af en door de combinatie van langdurig brede opklaringen en weinig wind en dat in de koudere luchtsoort zorgde voor een snelle daling van de temperatuur. Bovendien duurt de daglichtperiode in deze tijd van het jaar vrij kort en de daarmee gepaard gaande ‘donkere periode’ (ook wel afkoelings- of uitstralingsperiode) juist betrekkelijk lang. Zodoende daalde het kwik regionaal tot iets onder nul. Op veel plaatsen werd ook op klomphoogte (10 cm) grondvorst gemeten.

Eerste vorstdag van deze herfst

Lokale vorst

De eerste vorst van dit najaar (1,5 m) is een feit en het officiële weerstation in Eelde (Noord-Drenthe) had aan het begin van de afgelopen zondagavond de primeur. De temperatuur zakte daar als eerst tot onder het vriespunt op de normale waarneemhoogte en werd het uiteindelijk -0,5 graden. In de loop van de avond werd landinwaarts op meerdere plekken de eerste vorstdag van deze herfst waargenomen. De laagste waarneming kwam vanaf het weerstation in het Gelderse Deelen: -2,0 graden. Van een vorstdag is sprake wanneer de minimumtemperatuur op de standaard waarneemhoogte (1,5 m boven de grond) daalt tot onder de 0,0 graden.

Vorig jaar hoefden we na de zomer duidelijk minder lang te wachten op de eerste lokale vorstdag in eigen land. In 2024 was dat half oktober en dus ongeveer een maand eerder dan dit herfstseizoen. Om precies te zijn op 15 oktober. Toen had Eelde wederom de primeur en daalde het kwik naar -0,8 graden.

Ook officieel vorst

Niet lang na de eerste lokale vorstdag van dit najaar kwam het diezelfde avond ook nog officieel tot vorst en dat is ongeveer twee weken later dan normaal. Op het hoofdstation zakte het kwik voor het eerst in bijna acht maanden tot onder nul. Daarmee is de 40e vorstdag van het huidige kalenderjaar een zekerheid. In De Bilt daalde de temperatuur gisteravond uiteindelijk naar -0,7 graden. De laatste officiële vorstdag tot vandaag was alweer van 27 maart eerder in dit jaar. Die dag is een minimumtemperatuur gemeten van -1,4 graden. Vorig jaar werd de eerste officiële vorstdag in het najaar iets later gemeten dan dit jaar. Op 21 november van het afgelopen jaar was -2,8 graden de laagste temperatuur van die dag.

In de huidige klimaatperiode (1991-2020) komt het in De Bilt gemiddeld op 3 november voor het eerst in de herfst tot een vorstdag. De vroegst gemeten vorstdag na de zomer in deze periode was op 30 september uit het jaar 2018 met -0,1 graad als laagst gemeten temperatuur. De meest late vorstdag was ongeveer anderhalve maand later dan normaal. Namelijk op 17 december uit het jaar 2000. Die dag zakte het kwik naar -0,5 graden. De eerste officiële vorstdag na de zomer diende zich in de huidige klimaatperiode het vaakst aan in oktober met 14 jaargangen. Daarna volgt de novembermaand met 13 edities. In december kwam het enkel in 2000 en 2006 tot de eerste vorst. In 2006 was dat op 10 december met -0,7 graden. In september kwam dat slechts in één jaargang voor en dat was dus de editie van 2018.

Ook eerste officiële nachtvorst

Op het hoofdstation werd zondagavond voorafgaand aan de vorst op de normale waarneemhoogte ook al de eerste nachtvorst gemeten vlak boven het kort gemaaide gras. Dat is zo’n twee weken later dan afgelopen jaar. Toen was dat op 3 november. Er mag van nachtvorst worden gesproken wanneer de minimumtemperatuur aan de grond (10 cm hoogte) daalt tot onder het vriespunt.

De eerste lokale grondvorst diende zich zelfs al aan nog vóór het aanbreken van de herfstmaanden. Namelijk in de nacht van 23 op 24 augustus. Dat was uitzonderlijk vroeg en bijna recordvroeg. Daarmee diende de eerste nachtvorst zich ongeveer drie weken eerder aan dan in het najaar van 2024 en een maand eerder dan gemiddeld. Normaal komt het na de zomer pas in de tweede helft van september weer voor het eerst tot vorst aan de grond. Vorig jaar kwam het op 13 september voor het eerst in dat najaar tot plaatselijke grondvorst. Op het weerstation in Twente daalde de temperatuur toen op klomphoogte naar -0,3 graden.

De vroege kou van 23 op 24 augustus tijdens de afgelopen zomer zorgde tevens voor een datum-kouderecord van de minimumtemperatuur. Het was nog nooit eerder zo koud in Nederland op 24 augustus als op die dag.

[bericht geplaatst op maandag 17 november 2025 om 15.59 uur lokale tijd]
[voor het laatst bijgewerkt op donderdag 20 november 2025 om 17.03 uur lokale tijd]

Opmaak: Sebastiaan van Herk (Meteo Alblasserdam)

Het bericht Eerste vorstdag van deze herfst gemeten op 16 november, primeur in Eelde verscheen eerst op Meteo Alblasserdam.

Uitzonderlijk vroeg

We bevinden ons momenteel nog in de aanvoer van een koele luchtsoort en onder gunstige omstandigheden konden we het afgelopen zaterdagavond al goed merken. De temperatuur zakte snel en er stond een koude nacht op ons te wachten. Zondag is het in het zuiden van ons land weer tot de eerste lokale nachtvorst gekomen en dat is uitzonderlijk vroeg, want gezien de tijd van het jaar is het nog altijd zomer. Daarmee diende de eerste nachtvorst zich ongeveer drie weken eerder aan dan in het najaar van 2024 en een maand eerder dan gemiddeld. Normaal komt het na de zomer pas in de tweede helft van september weer voor het eerst tot grondvorst. Vorig jaar kwam het op 13 september voor het eerst in dat najaar tot plaatselijke vorst aan de grond. Op het weerstation in Twente daalde de temperatuur toen op een hoogte van 10 cm naar -0,3 graden.

Gunstige omstandigheden

De omstandigheden waren afgelopen nacht op veel plaatsen gunstig te noemen om de temperatuur sterk te laten dalen. De aangevoerde luchtsoort is koel en in combinatie met een heldere hemel en amper wind daalde de temperatuur dan ook fors door uitstraling. Het midden van het land heeft komende week nog zomervakantie en voor wie dit weekeinde op de camping heeft doorgebracht was het vooral tijdens de nachtelijke uren toch bibberen geblazen vanwege de lage temperaturen.

Koudst in het zuiden

De laagste temperaturen boven de korte grassprieten (10 cm) werden gemeten in het zuiden van Nederland. In de provincie Brabant kwam het op de weerstations in zowel Eindhoven als Volkel tot lokale nachtvorst. Daar daalde het kwik naar respectievelijk -0,3 en -0,2 graden. Ook elders werden regionaal temperaturen gemeten van rond het vriespunt. Tot officiële grondvorst kwam het niet. In De Bilt werd op klomphoogte 2,8 graden bereikt. Ook op de normale waarneemhoogte van 1,5 m werden lage temperaturen gehaald, maar was van vorst verder geen sprake. Vrijwel overal daalde het kwik tot (ruim) onder de 10 graden. Het koudst was het in het zuiden en (zuid)oosten. Het weerstation in het Limburgse Ell had met 3,8 graden de laagste temperatuur van de dag te pakken. Direct aan de kust was het wat minder fris.

Verschil tussen nachtvorst en vorstdag

Er mag van nachtvorst worden gesproken wanneer de minimumtemperatuur op klomphoogte (10 cm) daalt tot onder het vriespunt. Dat was afgelopen nacht dus het geval op de weerstations in Eindhoven en Volkel. Van een vorstdag is sprake als de minimumtemperatuur op de normale waarneemhoogte van 1,5 m boven de grond daalt tot onder nul. Dat was afgelopen nacht nergens het geval. Met name in het zuiden en (zuid)oosten koelde het regionaal af tot onder de 5 graden. Het Limburgse Ell was met 3,8 graden de koudste plek van de dag. Op het hoofdstation werd een temperatuur gemeten van 5,4 graden.

Kouderecord

In een normaal klimaat waarin het niet of nauwelijks opwarmt of afkoelt zijn het aantal warmte- en kouderecords redelijk in evenwicht en worden datumrecords doorgaans veel moeilijker verbroken. We hebben te maken met een opwarmend klimaat. Warmterecords worden steeds vaker en tevens makkelijker verbroken en kouderecords worden steeds zeldzamer. Ondanks dat komen kouderecords nog steeds zo nu en dan voor. Zo ook vandaag. In het Limburgse Ell zakte de temperatuur in de nacht van zaterdag op zondag naar 3,8 graden en daarmee sneuvelde het landelijke datum-kouderecord (minimumtemperatuur) van 24 augustus. Het was nog nooit eerder zo koud in Nederland op 24 augustus als vandaag. Het vorige landelijke en tevens ruim 100 jaar stokoude dagrecord van 24 augustus stamde uit het jaar 1908. Op die dag werd het op het weerstation in Eelde 4,2 graden. Dat record werd afgelopen nacht in het zuidoosten met bijna een halve graad verbroken.

In tegenstelling tot het landelijke dagrecord werd het officiële datumrecord van 24 augustus op het hoofdstation niet verbroken. In De Bilt bleef het kwik steken op 5,4 graden. Het datumrecord van 24 augustus stamt namelijk uit het jaar 1931. Toen daalde de temperatuur naar 4,3 graden. Dat is vooralsnog de laagst gemeten minima op die datum in De Bilt sinds 1901.

Opnieuw koude nacht

Van de koude nachten zijn we nog niet verlost, want ook komende nacht koelt het onder een heldere hemel en weinig wind sterk af. Wederom zakt het kwik op veel plekken tot (ruim) onder de 10 graden en regionaal zelfs tot beneden de 5 graden. In het oosten daalt het kwik lokaal tot 4 graden en plaatselijke nachtvorst is opnieuw niet uitgesloten. Aan de kust is het met 10 tot 14 graden iets minder fris. Maandag warmt het na een koude start overdag in combinatie met behoorlijk wat zonneschijn juist weer sterk op. De temperatuur zit dan ook in een stijgende lijn. In het zuiden wordt de zomerse grens van 25 graden bereikt. Dinsdag beloofd de warmste dag van de komende week te worden. Op veel plaatsen wordt het dan 25 graden of meer en in het zuiden is lokaal een tropische 30 graden mogelijk. De nachten worden geleidelijk minder koud.

[bericht geplaatst op zondag 24 augustus 2025 om 23.55 uur lokale tijd]
[voor het laatst bijgewerkt op maandag 25 augustus 2025 om 23.45 uur lokale tijd]

Opmaak: Sebastiaan van Herk (Meteo Alblasserdam)

Het bericht Eerste lokale nachtvorst al uitzonderlijk vroeg gemeten zondag én kouderecord verscheen eerst op Meteo Alblasserdam.

Ook in De Bilt is vorst aan de grond gemeten en dat is voor het eerst deze herfst. Er mag van nachtvorst worden gesproken, wanneer de minimumtemperatuur aan de grond (10 cm hoogte) daalt tot onder het vriespunt.

Eerste officiële nachtvorst in De Bilt deze herfst

Ook in De Bilt is vandaag voor het eerst dit najaar nachtvorst gemeten en dat is twee weken eerder dan afgelopen jaar. Op het hoofdstation daalde de temperatuur aan het begin van de zondag aan de grond naar -1,4 graden. In de herfst van 2023 kwam het op 17 november tot de eerste officiële nachtvorst. Niet alleen in De Bilt begon de dag met grondvorst. Ook op veel andere plaatsen in het land was dat namelijk het geval. De laagste temperaturen werden gemeten in het noorden en oosten van het land. Op meerdere plaatsen daalde het kwik ook op 1,5 m tot iets onder nul. Komende nacht wordt het wederom koud en wordt opnieuw op veel plaatsen nachtvorst verwacht.

Van een officiële vorstdag is dit najaar tot dusver nog geen sprake geweest. Hiervoor moet de minimumtemperatuur (1,5 m hoogte) in De Bilt dalen tot onder nul. Op het hoofdstation daalde de temperatuur vandaag naar 0,4 graden.

[bericht geplaatst op zondag 3 november 2024 om 13.09 uur lokale tijd]
[voor het laatst bijgewerkt op maandag 4 november 2024 om 12.22 uur lokale tijd]

Opmaak: Sebastiaan van Herk (Meteo Alblasserdam)

Het bericht Eerste officiële nachtvorst in De Bilt van dit najaar is een feit verscheen eerst op Meteo Alblasserdam.

De afgelopen paar jaar moesten we na de zomer juist beduidend langer wachten op de eerste lokale vorstdag in Nederland. Zowel in 2023 als in 2022 was dat ongeveer een maand later dan dit herfstseizoen, namelijk rond half november. Vorig jaar om precies te zijn op 12 november, in 2022 was dat twee dagen later op 14 november.

Eerste lokale vorstdag van dit najaar

Sinds afgelopen donderdag hebben we te maken met koeler weer en ook de nachten zijn kouder geworden, maar daar komt snel verandering in. De temperatuur gaat van het ene naar het andere uiterste, want woensdag komen we terecht in de aanvoer van warme lucht en gaan we in een tijdsbestek van één dag van vorst naar meer dan 20 graden.

De start van de dinsdag was koud te noemen. De laagste temperaturen werden gemeten in het noorden en oosten van ons land. In de provincie Drenthe heeft het lokaal zelfs licht gevroren. Eelde heeft de primeur. Op het KNMI-weerstation in Eelde daalde de temperatuur naar -0,8 graden op de thermometer. Daarmee is de eerste lokale vorstdag van dit najaar een feit. Van een officiële vorstdag in De Bilt was vandaag geen sprake. In De Bilt kwam de minimumtemperatuur niet lager dan 3,4 graden.

Met name in het noorden en oosten van het land is dinsdag bovendien nachtvorst gemeten. Van nachtvorst is sprake wanneer de minimumtemperatuur daalt tot onder de 0,0 graden op een hoogte van 10 cm boven de grond.

[bericht geplaatst op dinsdag 15 oktober 2024 om 12.20 uur lokale tijd]

Opmaak: Sebastiaan van Herk (Meteo Alblasserdam)

Het bericht Eerste lokale vorstdag herfst 2024 is een feit verscheen eerst op Meteo Alblasserdam.

Eerder deze week diende zich een grote weersomslag aan in ons land. De warme lucht werd verdreven en maakte plaats voor een koele luchtsoort. Deze overgang ging gepaard met veel regen en in de koele lucht vielen halverwege deze week felle buien. Soms met hagel, onweer en (zware) windstoten. Bovendien zorgden de pittige buien soms voor een flinke neerslagsom in korte tijd. Dit alles leverde uiteindelijk ook mooie wolkenluchten en prachtige foto’s op met af en toe een fraaie, felgekleurde regenboog. Dat we ons bevinden in een koele luchtsoort is inmiddels goed merkbaar geworden en de eerste lokale nachtvorst na de zomer is zelfs al een feit.

Eerste lokale nachtvorst na de zomer

Na het fraaie en warme nazomerweer aan het begin van deze maand is het frisse weer toch wel weer even wennen en het is bovendien te koel voor de tijd van het jaar. Vrijdag is het in ons land voor het eerst dit najaar tot lokale nachtvorst gekomen en dat is vroeg te noemen. Daarmee diende de eerste nachtvorst na de zomer zich ongeveer een maand eerder aan dan in het najaar van 2023. Er mag van nachtvorst worden gesproken, wanneer de minimumtemperatuur aan de grond (10 cm hoogte) daalt tot onder het vriespunt.

De laagste minimumtemperaturen aan de grond zijn vrijdag gemeten in het oosten en zuiden van ons land. Het koudst was het uiteindelijk in het oosten van het land, in de provincie Overijssel. Op het KNMI-weerstation in Twente daalde de temperatuur op een hoogte van 10 cm naar -0,3 graden. Tot officiële nachtvorst in De Bilt kwam het niet.

Van een vorstdag mag in dit geval niet worden gesproken. Hiervoor moet de minimumtemperatuur op de standaard waarneemhoogte van 1,5 m boven de grond dalen tot onder nul. Dat was vandaag nergens in ons land het geval, maar een koude start van de dag was het zeker wel te noemen. Zo noteerde het weerstation in Twente ook op 1,5 m hoogte de laagste temperatuur van de dag: 2,2 graden.

[bericht geplaatst op vrijdag 13 september 2024 om 16.17 uur lokale tijd]

Opmaak: Sebastiaan van Herk (Meteo Alblasserdam)

Het bericht Eerste lokale nachtvorst na de zomer is een feit verscheen eerst op Meteo Alblasserdam.

Afgelopen zondag kon ook de eerste lokale vorstdag van deze herfst genoteerd worden. In het najaar van 2022 diende de eerste lokale vorstdag zich aan op 14 november.

Eerste officiële nachtvorst in De Bilt deze herfst

Ook in De Bilt is voor het eerst deze herfst nachtvorst gemeten en dat is ruim anderhalve maand later dan afgelopen jaar. Op het hoofdstation daalde de temperatuur in de loop van de vrijdagavond aan de grond tot onder het vriespunt. In het najaar van 2022 kwam het op 29 september tot de eerste officiële nachtvorst in De Bilt. Tijdens de avond koelde het snel af en was het fris. Niet alleen in de Bilt is nachtvorst gemeten, maar ook in andere delen van het land. In het (noord)oosten kwam het tot een lokale vorstdag.

Van een officiële vorstdag is dit najaar tot dusver nog geen sprake geweest. Hiervoor moet de minimumtemperatuur (1,5 m) op het hoofdstation dalen tot onder nul.

[bericht geplaatst op vrijdag 17 november 2023 om 23.00 uur lokale tijd]

Opmaak: Sebastiaan van Herk (Meteo Alblasserdam)

Het bericht Eerste officiële nachtvorst in De Bilt van dit najaar verscheen eerst op Meteo Alblasserdam.

Eerste lokale vorstdag van dit najaar

Sinds afgelopen vrijdag hebben we te maken met iets lagere temperaturen en enkele frisse nachten. Overdag weet de temperatuur lang niet overal meer te stijgen tot in de dubbele cijfers. De start van de zondag was koud te noemen. De laagste temperatuur werd gemeten in het zuidoosten van het land. In Limburg heeft het lokaal zelfs licht gevroren. Ell heeft de primeur. Op het KNMI-weerstation in het Limburgse Ell daalde de temperatuur naar -0,8 graden op de thermometer. Daarmee is de eerste lokale vorstdag van dit najaar een feit. Van een officiële vorstdag in De Bilt was vandaag geen sprake. In De Bilt kwam de minimumtemperatuur niet lager dan 2,3 graden.

Op sommige andere plaatsen in het land kwam het wel tot nachtvorst. Van nachtvorst is sprake wanneer de minimumtemperatuur daalt tot onder de 0,0 graden op een hoogte van 10 cm boven de grond.

[bericht geplaatst op zondag 12 november 2023 om 15.23 uur lokale tijd]

Opmaak: Sebastiaan van Herk (Meteo Alblasserdam)

Het bericht Eerste lokale vorstdag van dit najaar is een feit verscheen eerst op Meteo Alblasserdam.

Het is iets te fris voor half oktober en ook de nachten zijn inmiddels behoorlijk fris geworden. Sterker nog: de nachtvorst is weer terug in Nederland.

Eerste lokale nachtvorst van dit najaar

Sinds het einde van de zondagavond is het in ons land voor het eerst dit najaar tot lokale nachtvorst gekomen. Daarmee diende de eerste nachtvorst van deze herfst zich ruim drie weken later aan dan in het najaar van 2022. Vorig jaar was dat namelijk het geval op 21 september. Er mag van nachtvorst worden gesproken, wanneer de minimumtemperatuur aan de grond (10 cm hoogte) daalt tot onder het vriespunt.

De laagste minimumtemperaturen aan de grond zijn maandag gemeten in het oosten en vooral zuiden en zuidoosten van ons land. Op het KNMI-weerstation in het Gelderse Deelen daalde de temperatuur op een hoogte van 10 cm naar -0,2 graden. Op het weerstation in het Limburgse Ell was het zelfs nog iets kouder en is een temperatuur gemeten van -1,5 graden. Tot officiële nachtvorst in De Bilt is het vandaag niet gekomen.

Van een vorstdag mag in dit geval niet worden gesproken. Hiervoor moet de minimumtemperatuur op de standaard waarneemhoogte van 1,5 m boven de grond dalen tot onder nul. Dat was maandag nergens in ons land het geval. Wel zijn in het zuid(oost)en regionaal temperaturen gemeten rond het vriespunt. Zo noteerde het weerstation in Ell een minimumtemperatuur van 0,8 graden.

[bericht geplaatst op maandag 16 oktober 2023 om 15.02 uur lokale tijd]

Opmaak: Sebastiaan van Herk (Meteo Alblasserdam)

Het bericht Eerste lokale nachtvorst in Nederland van dit najaar verscheen eerst op Meteo Alblasserdam.

Eerste matige vorst van dit najaar

Er mag van matige vorst worden gesproken, wanneer de minimumtemperatuur op de standaard waarneemhoogte (1,5 meter boven de grond) lager komt dan -5,0 graden. Bij temperaturen tussen de -5,1 graden en -10,0 graden is sprake van matige vorst. Komt de temperatuur lager dan -10,0 graden, dan is sprake van strenge vorst.

Tijdens de zaterdagavond koelde het onder een heldere hemel en bij weinig wind sterk af. Op veel plaatsen daalde het kwik tot onder het vriespunt met de laagste temperaturen in het noorden, oosten en midden van het land. Op de KNMI-weerstations in Eelde en Twente kwam het in de loop van de zaterdagavond als eerst tot lokaal matige vorst. Aan de grond (10 cm hoogte) zijn nog lagere temperaturen gemeten en vroor het op uitgebreide schaal matig.

Zondag begon behoorlijk koud met regionaal matige vorst. De laagste temperaturen zijn gemeten in het oosten van ons land. Daar daalde het kwik lokaal tot rond -8 graden met strenge vorst aan de grond (10 cm hoogte).

Eerste matige vorst in De Bilt van dit najaar

Na de eerste officiële vorstdag van dit herfstseizoen (zaterdag) is in De Bilt voor het eerst dit najaar officieel ook matige vorst gemeten. Aan het einde van de zaterdagavond wist het kwik te dalen naar een minimum van -5,1 graden. Aan het begin van de zondag daalde de temperatuur uiteindelijk naar -7,0 graden. Tot afgelopen weekend is er op 22 december van het afgelopen jaar voor het laatst officieel matige vorst gemeten op het hoofdstation in De Bilt. Die dag is een minimumtemperatuur bereikt van -6,1 graden.

[bericht geplaatst op zaterdag 19 november 2022 om 22.28 uur lokale tijd]
[voor het laatst bijgewerkt op woensdag 23 november 2022 om 13.36 uur lokale tijd]

Opmaak: Sebastiaan van Herk (Meteo Alblasserdam)

Het bericht Voor het eerst dit najaar lokaal matige vorst in Nederland verscheen eerst op Meteo Alblasserdam.

Eerste officiële vorstdag van dit najaar

Dat het met het weer en de temperatuur snel kan veranderen dat is deze week wel duidelijk geworden. In het vorige weekend was het in grote delen van ons land nog zeer zacht voor november met regionaal temperaturen boven de 15,0 graden. Dit weekend hebben we juist te maken met de aanvoer van behoorlijk koude lucht. Aan het begin van de zaterdag daalde het kwik in De Bilt tot iets onder het vriespunt. De laagste temperatuur van zaterdag tot nu toe was -0,2 graden. In het noorden, oosten en midden van het land heeft het op veel plaatsen licht gevroren. In het noordoosten zijn minimumtemperaturen gemeten tot rond -3 graden.

De laatste vorstdag tot vandaag op het hoofdstation van het KNMI was alweer zeven maanden geleden. Op 3 april van eerder dit jaar is een minimumtemperatuur gemeten van -4,0 graden. Vorig jaar werd de eerste officiële vorstdag in De Bilt tijdens het herfstseizoen iets later gemeten dan dit jaar. Op 22 november 2021 is namelijk een minimumtemperatuur gemeten van -0,8 graden.

[bericht geplaatst op zaterdag 19 november 2022 om 15.37 uur lokale tijd]

Opmaak: Sebastiaan van Herk (Meteo Alblasserdam)

Het bericht Eerste officiële vorstdag in De Bilt van dit najaar een feit verscheen eerst op Meteo Alblasserdam.