Snelle afkoeling

Afgelopen zondag koelde het na zonsondergang in een groot deel van het land sterk af. Een gebied met brede opklaringen breidde zich vanuit het noorden uit tot over het midden en zuiden. De wind nam tijdelijk af en door de combinatie van langdurig brede opklaringen en weinig wind en dat in de koudere luchtsoort zorgde voor een snelle daling van de temperatuur. Bovendien duurt de daglichtperiode in deze tijd van het jaar vrij kort en de daarmee gepaard gaande ‘donkere periode’ (ook wel afkoelings- of uitstralingsperiode) juist betrekkelijk lang. Zodoende daalde het kwik regionaal tot iets onder nul. Op veel plaatsen werd ook op klomphoogte (10 cm) grondvorst gemeten.

Eerste vorstdag van deze herfst

Lokale vorst

De eerste vorst van dit najaar (1,5 m) is een feit en het officiële weerstation in Eelde (Noord-Drenthe) had aan het begin van de afgelopen zondagavond de primeur. De temperatuur zakte daar als eerst tot onder het vriespunt op de normale waarneemhoogte en werd het uiteindelijk -0,5 graden. In de loop van de avond werd landinwaarts op meerdere plekken de eerste vorstdag van deze herfst waargenomen. De laagste waarneming kwam vanaf het weerstation in het Gelderse Deelen: -2,0 graden. Van een vorstdag is sprake wanneer de minimumtemperatuur op de standaard waarneemhoogte (1,5 m boven de grond) daalt tot onder de 0,0 graden.

Vorig jaar hoefden we na de zomer duidelijk minder lang te wachten op de eerste lokale vorstdag in eigen land. In 2024 was dat half oktober en dus ongeveer een maand eerder dan dit herfstseizoen. Om precies te zijn op 15 oktober. Toen had Eelde wederom de primeur en daalde het kwik naar -0,8 graden.

Ook officieel vorst

Niet lang na de eerste lokale vorstdag van dit najaar kwam het diezelfde avond ook nog officieel tot vorst en dat is ongeveer twee weken later dan normaal. Op het hoofdstation zakte het kwik voor het eerst in bijna acht maanden tot onder nul. Daarmee is de 40e vorstdag van het huidige kalenderjaar een zekerheid. In De Bilt daalde de temperatuur gisteravond uiteindelijk naar -0,7 graden. De laatste officiële vorstdag tot vandaag was alweer van 27 maart eerder in dit jaar. Die dag is een minimumtemperatuur gemeten van -1,4 graden. Vorig jaar werd de eerste officiële vorstdag in het najaar iets later gemeten dan dit jaar. Op 21 november van het afgelopen jaar was -2,8 graden de laagste temperatuur van die dag.

In de huidige klimaatperiode (1991-2020) komt het in De Bilt gemiddeld op 3 november voor het eerst in de herfst tot een vorstdag. De vroegst gemeten vorstdag na de zomer in deze periode was op 30 september uit het jaar 2018 met -0,1 graad als laagst gemeten temperatuur. De meest late vorstdag was ongeveer anderhalve maand later dan normaal. Namelijk op 17 december uit het jaar 2000. Die dag zakte het kwik naar -0,5 graden. De eerste officiële vorstdag na de zomer diende zich in de huidige klimaatperiode het vaakst aan in oktober met 14 jaargangen. Daarna volgt de novembermaand met 13 edities. In december kwam het enkel in 2000 en 2006 tot de eerste vorst. In 2006 was dat op 10 december met -0,7 graden. In september kwam dat slechts in één jaargang voor en dat was dus de editie van 2018.

Ook eerste officiële nachtvorst

Op het hoofdstation werd zondagavond voorafgaand aan de vorst op de normale waarneemhoogte ook al de eerste nachtvorst gemeten vlak boven het kort gemaaide gras. Dat is zo’n twee weken later dan afgelopen jaar. Toen was dat op 3 november. Er mag van nachtvorst worden gesproken wanneer de minimumtemperatuur aan de grond (10 cm hoogte) daalt tot onder het vriespunt.

De eerste lokale grondvorst diende zich zelfs al aan nog vóór het aanbreken van de herfstmaanden. Namelijk in de nacht van 23 op 24 augustus. Dat was uitzonderlijk vroeg en bijna recordvroeg. Daarmee diende de eerste nachtvorst zich ongeveer drie weken eerder aan dan in het najaar van 2024 en een maand eerder dan gemiddeld. Normaal komt het na de zomer pas in de tweede helft van september weer voor het eerst tot vorst aan de grond. Vorig jaar kwam het op 13 september voor het eerst in dat najaar tot plaatselijke grondvorst. Op het weerstation in Twente daalde de temperatuur toen op klomphoogte naar -0,3 graden.

De vroege kou van 23 op 24 augustus tijdens de afgelopen zomer zorgde tevens voor een datum-kouderecord van de minimumtemperatuur. Het was nog nooit eerder zo koud in Nederland op 24 augustus als op die dag.

[bericht geplaatst op maandag 17 november 2025 om 15.59 uur lokale tijd]
[voor het laatst bijgewerkt op donderdag 20 november 2025 om 17.03 uur lokale tijd]

Opmaak: Sebastiaan van Herk (Meteo Alblasserdam)

Het bericht Eerste vorstdag van deze herfst gemeten op 16 november, primeur in Eelde verscheen eerst op Meteo Alblasserdam.

De afgelopen paar jaar moesten we na de zomer juist beduidend langer wachten op de eerste lokale vorstdag in Nederland. Zowel in 2023 als in 2022 was dat ongeveer een maand later dan dit herfstseizoen, namelijk rond half november. Vorig jaar om precies te zijn op 12 november, in 2022 was dat twee dagen later op 14 november.

Eerste lokale vorstdag van dit najaar

Sinds afgelopen donderdag hebben we te maken met koeler weer en ook de nachten zijn kouder geworden, maar daar komt snel verandering in. De temperatuur gaat van het ene naar het andere uiterste, want woensdag komen we terecht in de aanvoer van warme lucht en gaan we in een tijdsbestek van één dag van vorst naar meer dan 20 graden.

De start van de dinsdag was koud te noemen. De laagste temperaturen werden gemeten in het noorden en oosten van ons land. In de provincie Drenthe heeft het lokaal zelfs licht gevroren. Eelde heeft de primeur. Op het KNMI-weerstation in Eelde daalde de temperatuur naar -0,8 graden op de thermometer. Daarmee is de eerste lokale vorstdag van dit najaar een feit. Van een officiële vorstdag in De Bilt was vandaag geen sprake. In De Bilt kwam de minimumtemperatuur niet lager dan 3,4 graden.

Met name in het noorden en oosten van het land is dinsdag bovendien nachtvorst gemeten. Van nachtvorst is sprake wanneer de minimumtemperatuur daalt tot onder de 0,0 graden op een hoogte van 10 cm boven de grond.

[bericht geplaatst op dinsdag 15 oktober 2024 om 12.20 uur lokale tijd]

Opmaak: Sebastiaan van Herk (Meteo Alblasserdam)

Het bericht Eerste lokale vorstdag herfst 2024 is een feit verscheen eerst op Meteo Alblasserdam.

Lokale IJsdag

Het koude weer en de lage maximumtemperaturen hebben vandaag in het noordoosten van Nederland gezorgd voor de eerste lokale IJsdag van dit najaar. Er mag van een IJsdag worden gesproken, wanneer de maximumtemperatuur (1,5 m) de hele dag niet boven het vriespunt uitkomt. Eelde en Nieuw Beerta hadden de primeur. Op beide KNMI-weerstations bleef de temperatuur donderdag de hele dag onder nul. In Eelde kwam het kwik vandaag niet hoger dan -0,2 graden. In het Groningse Nieuw Beerta bleef de maximumtemperatuur steken op -0,4 graden. Elders in het land wist de temperatuur wel op te lopen tot iets boven het vriespunt. De hoogste waarden werden nog gemeten langs de west- en noordwestkust daar waar de zon een groot deel van de dag heeft geschenen. Van een officiële IJsdag was geen sprake, want op het hoofdstation in De Bilt is een maximumtemperatuur gemeten van 0,9 graden.

Vorig jaar diende de eerste lokale IJsdag in het winterseizoen 2022-2023 zich ruim een week later aan in vergelijking met dit najaar. In 2022 was dat op 9 december en ook toen in het noordoosten van Nederland. Ook die dag had weerstation Eelde de primeur en bleef de maximumtemperatuur (-0,2 graden) de hele dag onder het vriespunt.

[bericht geplaatst op donderdag 30 november 2023 om 23.39 uur lokale tijd]

Opmaak: Sebastiaan van Herk (Meteo Alblasserdam)

Het bericht Lokale IJsdag gemeten in vrij koude en winterse week verscheen eerst op Meteo Alblasserdam.

Wel waren er verschillen terug te vinden in zowel het weerbeeld als de temperatuur. Zo zijn de hoogste waarden niet in het zuiden van het land gemeten, maar juist in het noordoosten. In de provincies Drenthe en Groningen kon lokaal zelfs een temperatuur van 20 graden worden afgelezen op de thermometer, daarmee is de eerste lokale warme dag van 2023 een feit.

Eerste lokale warme dag van 2023

Dit jaar hebben we er vrij lang op moeten wachten, maar de eerste lokale warme dag van 2023 is dan nu echt een zekerheid, eindelijk! Er mag van een warme dag worden gesproken, wanneer de maximumtemperatuur ergens in het land stijgt naar tenminste 20,0 graden op de thermometer. Officieel was er geen sprake van een warme dag. Op het hoofdstation in De Bilt kwam de temperatuur vrijdagmiddag niet verder dan 16,2 graden. De hoogste temperaturen zijn gemeten in het noordoosten van Nederland. Op twee KNMI-weerstations steeg het kwik namelijk tot boven de 20 graden op de thermometer. Op het weerstation in Nieuw Beerta (Groningen) werd het vrijdagmiddag 20,3 graden. Eelde (Drenthe) had de hoogste temperatuur te pakken: 20,5 graden.

Dit jaar moesten we op de eerste lokale warme dag ongeveer een maand langer wachten in vergelijking met vorig jaar. In 2022 werd het namelijk al op 22 maart voor het eerst dat jaar lokaal in het land meer dan 20 graden. Die dag werd de hoogste temperatuur bereikt op het KNMI-meetstation in het Zeeuwse Westdorpe: 20,1 graden. Precies drie weken later was ook de eerste officiële warme dag van 2022 een feit. Op 12 april werd het in De Bilt 20,6 graden.

[bericht geplaatst op vrijdag 21 april 2023 om 16.44 uur lokale tijd]
[voor het laatst bijgewerkt op vrijdag 21 april 2023 om 21.12 uur lokale tijd]

Opmaak: Sebastiaan van Herk (Meteo Alblasserdam)

Het bericht Eerste lokale warme dag van 2023 is een feit verscheen eerst op Meteo Alblasserdam.

Eerste strenge vorst van deze winter

Er mag van strenge vorst worden gesproken, wanneer de minimumtemperatuur op de standaard waarneemhoogte (1,5 meter boven de grond) lager komt dan -10,0 graden. Bij temperaturen tussen de -10,1 graden en -15,0 graden is sprake van strenge vorst. Komt de temperatuur lager dan -15,0 graden, dan is sprake van zeer strenge vorst.

Op veel plaatsen was de start van de woensdag dus behoorlijk koud en kon op de thermometers matige vorst worden afgelezen met temperaturen tussen de -5 en -10 graden. De laagste temperaturen waren weggelegd voor het oosten en noordoosten van het land. Op de KNMI-weerstations in Eelde en Twente kwam het zelfs tot strenge vorst. In Twente is een minimumtemperatuur bereikt van -10,5 graden. In Eelde was het nog iets kouder: -10,6 graden. Aan de grond (10 cm hoogte) zijn nog lagere temperaturen gemeten en vroor het op uitgebreide schaal streng.

[bericht geplaatst op woensdag 14 december 2022 om 22.59 uur lokale tijd]

Opmaak: Sebastiaan van Herk (Meteo Alblasserdam)

Het bericht Eerste lokale strenge vorst van deze winter in Nederland verscheen eerst op Meteo Alblasserdam.

De lage maximumtemperaturen van vrijdag hebben gezorgd voor de eerste lokale ijsdag van deze winter. Er mag van een ijsdag worden gesproken, wanneer de maximumtemperatuur (1,5 m hoogte) de gehele dag niet boven het vriespunt uitkomt.

Eerste lokale ijsdag

De eerste lokale ijsdag van dit winterseizoen is weggelegd voor Noordoost-Nederland. Op het KNMI-weerstation in Eelde bleef de maximumtemperatuur vrijdag namelijk de hele dag onder nul. De temperatuur kwam daar niet hoger dan -0,2 graden. Elders in ons land wist het kwik wel op te lopen tot boven het vriespunt. Zo was van een officiële ijsdag geen sprake. Op het hoofdstation in De Bilt is een maximumtemperatuur gemeten van 2,2 graden. Op het meetstation van Meteo Alblasserdam steeg de temperatuur aan het einde van de vrijdagochtend naar 2,1 graden.

Vorig jaar werd de eerste lokale ijsdag tijdens het winterseizoen van 2021-2022 later genoteerd dan dit jaar. In 2021 was dat het geval op 22 december en ook toen voor het noordoosten van Nederland. Die dag bleef de maximumtemperatuur op meerdere weerstations van het KNMI de hele dag onder nul.

[bericht geplaatst op vrijdag 9 december 2022 om 23.59 uur lokale tijd]

Opmaak: Sebastiaan van Herk (Meteo Alblasserdam)

Het bericht Eerste lokale ijsdag van deze winter een feit verscheen eerst op Meteo Alblasserdam.

Eerste matige vorst van dit najaar

Er mag van matige vorst worden gesproken, wanneer de minimumtemperatuur op de standaard waarneemhoogte (1,5 meter boven de grond) lager komt dan -5,0 graden. Bij temperaturen tussen de -5,1 graden en -10,0 graden is sprake van matige vorst. Komt de temperatuur lager dan -10,0 graden, dan is sprake van strenge vorst.

Tijdens de zaterdagavond koelde het onder een heldere hemel en bij weinig wind sterk af. Op veel plaatsen daalde het kwik tot onder het vriespunt met de laagste temperaturen in het noorden, oosten en midden van het land. Op de KNMI-weerstations in Eelde en Twente kwam het in de loop van de zaterdagavond als eerst tot lokaal matige vorst. Aan de grond (10 cm hoogte) zijn nog lagere temperaturen gemeten en vroor het op uitgebreide schaal matig.

Zondag begon behoorlijk koud met regionaal matige vorst. De laagste temperaturen zijn gemeten in het oosten van ons land. Daar daalde het kwik lokaal tot rond -8 graden met strenge vorst aan de grond (10 cm hoogte).

Eerste matige vorst in De Bilt van dit najaar

Na de eerste officiële vorstdag van dit herfstseizoen (zaterdag) is in De Bilt voor het eerst dit najaar officieel ook matige vorst gemeten. Aan het einde van de zaterdagavond wist het kwik te dalen naar een minimum van -5,1 graden. Aan het begin van de zondag daalde de temperatuur uiteindelijk naar -7,0 graden. Tot afgelopen weekend is er op 22 december van het afgelopen jaar voor het laatst officieel matige vorst gemeten op het hoofdstation in De Bilt. Die dag is een minimumtemperatuur bereikt van -6,1 graden.

[bericht geplaatst op zaterdag 19 november 2022 om 22.28 uur lokale tijd]
[voor het laatst bijgewerkt op woensdag 23 november 2022 om 13.36 uur lokale tijd]

Opmaak: Sebastiaan van Herk (Meteo Alblasserdam)

Het bericht Voor het eerst dit najaar lokaal matige vorst in Nederland verscheen eerst op Meteo Alblasserdam.

Voor het eerst nachtvorst dit najaar

Woensdag is het in Nederland voor het eerst dit najaar tot lokale nachtvorst gekomen. Er mag van nachtvorst worden gesproken, wanneer de minimumtemperatuur aan de grond (10 cm hoogte) daalt tot onder het vriespunt. De laagste minimumtemperaturen op 10 cm hoogte zijn vandaag gemeten in het oosten en noordoosten van ons land. Op het KNMI-weerstation in Twente daalde de temperatuur op 10 cm naar -1,0 graden. Op het weerstation in Eelde was het zelfs nog iets kouder en is aan de grond een temperatuur gemeten van -1,8 graden.

Van een vorstdag mag in dit geval niet worden gesproken. Hiervoor moet de minimumtemperatuur op de standaard waarneemhoogte van 1,5 m boven de grond dalen tot onder nul. Dat was woensdag nergens in ons land het geval.

Kouderecord: officieel koudste 18 september ooit

Afgelopen zondag was in De Bilt sprake van het eerste officiële kouderecord van dit jaar. Zo was het officieel de koudste 18 september ooit gemeten in De Bilt sinds 1901. Het ging hierbij om een datum-kouderecord van de maximumtemperatuur. De temperatuur wist niet hoger te komen dan 13,3 graden. Daarmee is het vorige record van 18 september (13,5 graden) uit 1962 gesneuveld.

Het laatste officiële datum-kouderecord in De Bilt tot afgelopen zondag, was van 15 mei 2020 (kouderecord van de minimumtemperatuur). Het laatste officiële datum-kouderecord van de maximumtemperatuur tot afgelopen zondag is langer geleden, namelijk van 6 oktober 2019.

Weersverbetering

De astronomische herfst staat op het punt van beginnen, meteorologisch gezien is de herfst al begonnen sinds 1 september. Ondanks het kouderecord van afgelopen zondag en de eerste nachtvorst van dit najaar hebben we inmiddels ook te maken met een duidelijke weersverbetering. De invloed van een hogedrukgebied boven onze omgeving zorgt halverwege deze week voor een paar fraaie, droge en vrij rustige najaarsdagen. Overdag zijn er flinke perioden met zon en in combinatie met weinig wind voelt het dan aangenaam aan. Tijdens de nachtelijke uren, maar ook in de avond en vroege ochtend is het behoorlijk fris. In de middag stijgt de temperatuur lokaal door de grens van 20 graden.

[bericht geplaatst op woensdag 21 september 2022 om 15.26 uur lokale tijd]

Opmaak: Sebastiaan van Herk (Meteo Alblasserdam)

Het bericht Eerste nachtvorst in Nederland van deze herfst verscheen eerst op Meteo Alblasserdam.